5 อวัยวะส่วนเกินในร่างกาย: ทำไมวิวัฒนาการถึงยังเหลือพวกมันไว้?
ในทางชีววิทยาเราเรียกอวัยวะเหล่านี้ว่า “Vestigial Organs” หรืออวัยวะที่เคยทำหน้าที่สำคัญในบรรพบุรุษของเรา แต่เมื่อสภาพแวดล้อมและการดำรงชีวิตเปลี่ยนไป หน้าที่ของมันก็ค่อยๆ ลดลงจนเกือบจะหายไปครับ
แต่ในเมื่อมันแทบไม่มีหน้าที่แล้ว หรือบางอย่างมีไว้ก็มีแต่ข้อเสียด้วยซ้ำ แต่ทำไมร่างกายยังคงมีและยังเก็บอวัยวะเหล่านี้ไว้อยู่?
เหตุผลส่วนใหญ่คือ “มันยังไม่มีโทษพอที่จะถูกคัดเลือกออก” ตามทฤษฎีวิวัฒนาการครับ หากอวัยวะนั้นไม่ได้ทำให้เราตายหรือสืบพันธุ์ไม่ได้ ร่างกายก็มักจะปล่อยให้มันอยู่อย่างนั้นต่อไป อย่างเช่น ไส้ติ่ง ไม่มีประโยชน์อะไรเลย แถมยังถูกหวยไวไส้ติ่งอักเสบได้อีกต่างหาก แล้วร่างกายจะเก็บไว้ทำไมกันนะ?
5 อวัยวะส่วนเกินที่ยังหลงเหลืออยู่ในตัวเรา
1.ไส้ติ่ง
ในอดีต บรรพบุรุษของเรากินพืชและพืชที่มีเส้นใยสูงมาก ไส้ติ่งจึงมีขนาดใหญ่เพื่อช่วยในการย่อยเซลลูโลส แต่ปัจจุบันเมื่อเรากินอาหารที่ย่อยง่ายขึ้น ไส้ติ่งจึงหดเล็กลง
- ทำไมยังเหลืออยู่? แม้จะดูไร้ค่า แต่การวิจัยใหม่ๆ พบว่าไส้ติ่งอาจทำหน้าที่เป็น “Safe House” หรือที่เก็บกักจุลินทรีย์ชนิดดีไว้เติมกลับเข้าสู่ลำไส้หลังจากเราท้องเสียรุนแรงครับ
2.ฟันคุด
บรรพบุรุษยุคหินมีกรามที่กว้างและแข็งแรงกว่าเรามาก เพื่อใช้เคี้ยวเนื้อดิบ รากไม้ และถั่วแข็งๆ ฟันกรามชุดที่ 3 (ฟันคุด) จึงจำเป็นต่อการบดเคี้ยว
- ทำไมยังเหลืออยู่? เมื่อมนุษย์เริ่มรู้จักการใช้ไฟทำให้อาหารนิ่มลง กรามของเราจึงเล็กลงตามวิวัฒนาการ แต่ยีนที่สั่งให้สร้างฟันคุดยังไม่หายไป ทำให้มันพยายามงอกออกมาในพื้นที่ที่จำกัดจนเกิดอาการปวดนั่นเอง
3.กระดูกก้นกบ
นี่คือหลักฐานชิ้นสำคัญว่าบรรพบุรุษของเราเคยมี “หาง” ครับ หางช่วยในการทรงตัวบนต้นไม้ แต่เมื่อเราเปลี่ยนมาเดินสองขา หางก็ค่อยๆ สั้นลงจนเหลือเพียงกระดูกชิ้นเล็กๆ ตรงปลายกระดูกสันหลัง
- ทำไมยังเหลืออยู่? แม้ไม่มีหาง แต่กระดูกก้นกบยังทำหน้าที่เป็นจุดยึดเกาะของกล้ามเนื้อและเอ็นสำคัญหลายส่วนในอุ้งเชิงกัน จึงยังมีความสำคัญในเชิงโครงสร้างอยู่บ้าง
4.กล้ามเนื้อใบหู
คุณเคยเห็นเพื่อนที่ “ขยับหู” ได้ไหมครับ? นั่นคือการทำงานของกล้ามเนื้อนี้ ในสัตว์อย่างแมวหรือสุนัข มันใช้หมุนใบหูเพื่อหาทิศทางเสียงโดยไม่ต้องหันหัว
- ทำไมยังเหลืออยู่? มนุษย์เรามีคอที่หมุนได้คล่องตัวและใช้สายตาควบคู่กับการฟังได้ดีอยู่แล้ว กล้ามเนื้อนี้จึงไม่ได้ถูกใช้งานอีก แต่ยีนที่สั่งให้สร้างมันขึ้นมายังคงส่งต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน
5.ขนลุก
เวลาเราหนาวหรือตกใจ กล้ามเนื้อเล็กๆ ที่โคนขนจะหดตัวทำให้ขนลุก ในสัตว์ที่มีขนดก การทำแบบนี้จะช่วยกักเก็บความร้อน (สร้างชั้นอากาศ) หรือทำให้ตัวดูใหญ่ขึ้นเพื่อขู่ศัตรู
- ทำไมยังเหลืออยู่? มนุษย์ปัจจุบันมีขนที่บางเกินกว่าจะช่วยรักษาความร้อนหรือขู่ใครได้แล้ว แต่นี่เป็นปฏิกิริยารีเฟล็กซ์ที่ตกทอดมาจากระบบประสาทอัตโนมัติของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมครับ
ข้อสังเกต
วิวัฒนาการไม่ได้ทำงานแบบ “ตั้งใจ” ตัดทิ้งครับ แต่มันคือการ “ปรับตัว” หากอวัยวะไหนไม่เป็นภาระต่อการอยู่รอดมากเกินไป ร่างกายก็มักจะประหยัดพลังงานโดยการปล่อยให้มันฝ่อลง แต่ไม่จำเป็นต้องกำจัดพิมพ์เขียวทางพันธุกรรมออกไปทั้งหมดครับ